الَّذِينَ يَتَرَبَّصُونَ بِكُمْ - يعنى ينتظرون بكم الدّوائر . اين منافقان گوش ميدارند تا خود حال چون بر شما گردد ؟ اگر شما را بر جهودان فتحى و غلبه‌اى بود ، خويشتن را غازى شمرند ، و نصيب غنيمت خواهند . همانست كه در سورة عنكبوت گفت : وَ لَئِنْ جاءَ نَصْرٌ مِنْ رَبِّكَ لَيَقُولُنَّ إِنَّا كُنَّا مَعَكُمْ . وَ إِنْ كانَ لِلْكافِرِينَ نَصِيبٌ - يعنى دولة و ظهورا على المسلمين كما كان يوم احد ، قال المنافقون للكافرين : أَ لَمْ نَسْتَحْوِذْ عَلَيْكُمْ اى : ا لم نغلب عليكم ؟ ا لم نحط بكم من جوانبكم ؟ و قيل معناه : ا لم نخبركم بعزيمة محمد و أصحابه ؟ و نطلعكم على سرّهم ؟ وَ نَمْنَعْكُمْ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اى ندفع عنكم صولة المؤمنين . و اين آن بود كه منافقان با مؤمنان بودند بر معسكر ، و بر كافران زور نكردندى ، و دستها كشيده داشتندى از كشتن ايشان ، اگر چنان بودى كه ظفر مؤمنانرا بودى ، مؤمنانرا گفتنديد « 1 » كه نه ما با شما بوديم ؟ و اگر ظفر كافران را بودى ايشان را گفتنديد « 2 » نه بر شما دست يافته بوديم ، و شما را بكوشيديم ، و گزند نكرديم ، سپاس بر ايشان نهادنديد « 3 » و با ايشان دست افكندنديد « 4 » . فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ - خداى ميان مؤمنان و منافقان روز رستاخيز حكم كند . يعنى كه امروز شمشير از ايشان برداشت ، و عقوبت ايشان با روز رستاخيز گذاشت . وَ لَنْ يَجْعَلَ اللَّهُ لِلْكافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا - روا باشد كه اين در دنيا بود ، و مؤمنان اصحاب رسول خدااند . يعنى كه كافران را بر اصحاب رسول خدا در دنيا دسترس نيست ، و ظفر و دولت نيست ، و روا باشد كه اين در قيامت بود ، كه كافران را بر مؤمنان راهى نبود ، و حجّتى نباشد ، مؤمنان در ناز و نعيم باشند ، و كافران را و منافقان را با ايشان در آن مشاركت نه ، چنان كه در دنيا بود . و قيل :

--> ( 1 ، 2 ) - نسخهء ج : گفتندى . ( 3 ، 4 ) - نسخهء ج : نهادندى . . . افكندندى . )